Airco in het trapgat: werkt dat voor de hele bovenverdieping?

Je slaapkamers boven worden in de zomer warm en je wilt er iets aan doen. Een binnenunit per kamer lijkt veel werk en veel geld, dus ontstaat al snel het idee: één airco bovenin het trapgat, dan vindt de koele lucht vanzelf zijn weg naar alle kamers. Bij sommige mensen werkt dat prima. Anderen hebben na één zomer spijt en laten de unit alsnog naar de slaapkamer verplaatsen.

Het verschil zit in een paar dingen die je vooraf kunt nagaan: hoe je woning is ingedeeld, of je vooral wilt koelen of ook wilt verwarmen, en of de deuren 's nachts open kunnen. Hieronder lees je hoe de lucht zich in een trapgat gedraagt, waarom de airco soms te vroeg terugschakelt en waar je op moet letten als je toch voor het trapgat kiest.

Inhoudsopgave

1. Waarom een airco in het trapgat zo logisch klinkt
2. Wat er met de koude lucht gebeurt
3. De airco meet de temperatuur op de overloop
4. Deuren dicht betekent warme slaapkamers
5. Verwarmen gaat vaak beter dan koelen
6. In welke woningen het wel werkt
7. Waar de unit precies moet hangen
8. Kun je er straks nog bij?
9. Leidingen en condenswater vanaf het trappenhuis
10. Geluid in een trappenhuis
11. Het alternatief: een binnenunit per kamer
12. Veelgestelde vragen
13. Persoonlijk advies
14. Bronnen

Waarom een airco in het trapgat zo logisch klinkt

In veel Nederlandse eengezinswoningen komen alle slaapkamers uit op één overloop, met het trapgat in het midden. Het ligt dus voor de hand om daar één unit te hangen. Je hebt maar één binnenunit nodig en er hoeft maar één gat door de gevel. Dat scheelt in aanschaf en in installatiewerk.

Het voelt ook logisch. Het trapgat werkt als een schoorsteen: alle warmte van beneden stijgt daar omhoog en blijft bovenin hangen. Wie op een zomeravond de trap op loopt, voelt dat meteen. Dan klinkt het niet gek om de airco juist op die warmste plek te hangen. Toch pakt het in de praktijk vaak anders uit, en dat komt door hoe koude lucht zich gedraagt.

Wat er met de koude lucht gebeurt

Koude lucht is zwaarder dan warme lucht. Hangt de airco bij een open trapgat, dan zakt die koude lucht zo door het trapgat naar beneden. Een deel van de koeling die voor je slaapkamers bedoeld was, komt daardoor in de hal of de woonkamer terecht. Beneden voel je dan een koele luchtstroom langs de trap, terwijl het boven nauwelijks frisser wordt.

Fabrikanten weten dat koude lucht zakt en stemmen hun units daarop af. In de handleiding van de Daikin Stylish-serie staat bijvoorbeeld dat de comfortstand bij koelen de lucht langs het plafond uitblaast, zodat die zich eerst over de ruimte verspreidt en pas daarna daalt. In een gewone kamer werkt dat goed. Boven een trapgat gaat dat mis: halverwege de overloop houdt de vloer op en begint het trapgat. De lucht die over de overloop had moeten gaan, zakt daar de trap af.

Hoeveel koeling je verliest, verschilt per huis. Een smal trapgat met een dichte trap en een deur beneden houdt de koude lucht beter boven dan een open trap in een woonkamer met vide. Die deur onderaan de trap is een van de eerste dingen waar een monteur naar vraagt.

De airco meet de temperatuur op de overloop

Hier komt de meeste teleurstelling vandaan. Een split-airco regelt zijn vermogen op basis van de temperatuur die hij meet, en bij de meeste toestellen zit die sensor in de binnenunit zelf. In de handleiding van de Daikin Stylish zie je dat de kamertemperatuursensor en de vochtigheidssensor in de binnenunit zitten. De airco weet dus alleen hoe warm het is op de plek waar hij hangt. Hoe warm het in jouw slaapkamer is, weet hij niet.

Hangt de unit op de overloop, dan koelt hij eerst de lucht direct om zich heen af. De sensor meet al snel de ingestelde temperatuur, en dan schakelt de airco terug of draait alleen de ventilator nog. Op dat moment is het in de slaapkamer aan de achterkant van het huis misschien nog steeds benauwd. Je zet de airco dan twee of drie graden lager, de overloop wordt koud en de slaapkamer blijft warm.

Er is een gedeeltelijke oplossing. Bij sommige airco's kan de afstandsbediening zelf de temperatuur meten, in plaats van de binnenunit. Bij verschillende merken heet die functie I Feel. Leg je de afstandsbediening in de slaapkamer, dan stuurt de airco op de temperatuur daar. Bij veel toestellen gaat dat signaal via infrarood, en dan moet de afstandsbediening vrij zicht op de unit hebben. Vanuit een slaapkamer met de deur op een kier lukt dat meestal niet. Vraag bij je installateur na of jouw type een bedrade thermostaat of een wifi-module met een losse sensor ondersteunt. Die hebben geen vrij zicht op de unit nodig.

Deuren dicht betekent warme slaapkamers

Een airco in het trapgat werkt alleen als de koele lucht de slaapkamers in kan. Dat betekent dat de deuren open moeten, ook 's nachts. Voor veel gezinnen is dat een probleem. Kinderen slapen vaak met de deur dicht, en jij misschien ook.

Met de deuren dicht blijft de koeling op de overloop hangen. Alleen onder de deur door komt dan nog wat koele lucht binnen. Heb je binnendeuren met een ruime kier eronder of een rooster erin, dan helpt dat een beetje. Een open deur doet veel meer. Een kamer met twee ramen op het zuiden die de hele middag in de zon ligt, krijg je op die manier niet koel.

Denk ook aan de zolder. Staat er een open vaste trap naar de zolder, dan staat die warme zolder in open verbinding met je overloop. De airco moet dan ook de warmte van zolder wegwerken. Een dichte zoldertrap of een luik scheelt veel.

Verwarmen gaat vaak beter dan koelen

Wat je bij koelen tegenwerkt, werkt bij verwarmen juist mee. Warme lucht stijgt op en blijft boven hangen. Een unit in het trapgat die in de winter verwarmt, houdt de hele overloop en de kamers eromheen op een aangename temperatuur, vooral als de deuren overdag openstaan. De slaapkamers profiteren van de warme lucht die zich onder het plafond verspreidt.

In de verwarmingsstand blaast een airco de lucht juist omlaag. In de Daikin-handleiding staat dat de comfortstand bij verwarmen de lucht langs de vloer uitblaast. Boven een trapgat gaat daardoor een deel van de warme lucht eerst naar beneden, voordat die weer opstijgt. In de praktijk merken bewoners daar weinig van, omdat de warmte uiteindelijk toch boven terechtkomt.

Wil je de airco dus vooral gebruiken om in het voor- en najaar de bovenverdieping bij te verwarmen, en in de zomer voor wat verkoeling? Dan is het trapgat goed te verdedigen. Verwacht je tijdens een hittegolf koele slaapkamers, dan ligt dat anders. Lees meer over hoe dat werkt in onze uitleg over verwarmen met een airco.

In welke woningen het wel werkt

Er zijn huizen waar één unit in het trapgat goed genoeg is. Gelden de meeste van deze punten voor jouw huis, dan is een unit in het trapgat het overwegen waard:

• De slaapkamers liggen direct aan de overloop, zonder lange gang of tussendeur.
• De deuren kunnen 's nachts open, of er zitten roosters in.
• Er is een deur onderaan de trap, of de trap is dicht, zodat de koude lucht niet naar beneden wegzakt.
• De zolder is afgesloten met een luik of een dichte trap.
• De woning is goed geïsoleerd en de slaapkamers hebben zonwering.
• Je gebruikt de airco vooral om bij te verwarmen, of voor wat extra verkoeling.

Andersom zijn er signalen dat het trapgat geen goed idee is. Denk aan een open trap in de woonkamer, slaapkamers aan weerszijden van een lange gang, een warme zolder die met een open trap aan de overloop grenst, of een slaapkamer die veel zon krijgt en waar je 's nachts de deur dicht wilt houden. In die gevallen koop je met één unit vooral een koele overloop.

Waar de unit precies moet hangen

Kies je voor het trapgat, dan maakt de exacte plek veel uit. Het woord trapgat suggereert dat de unit boven het gat zelf hangt, maar dat is zelden slim. Hang hem liever op een wand van de overloop, zodat de luchtstroom richting de slaapkamerdeuren gaat, weg van de trap.

Voor de montage gelden dezelfde eisen als in elke andere ruimte. Daikin vraagt in de installatiehandleiding om een hoogte van minstens 1,8 meter boven de vloer. Rond de unit blijft 30 tot 50 millimeter vrij, en niets mag de luchtstroom hinderen. Hangt de unit bij het trapgat, dan geldt die 1,8 meter vanaf de vloer van de overloop. Zit de unit tegen de wand boven de trap zelf, dan hangt hij al snel meters hoger dan de treden eronder. Met een gewone huishoudtrap kom je daar niet meer bij.

Houd ook rekening met de uitblaasrichting. De meeste units kun je zo instellen dat ze in één richting blazen. Blaast de unit van de trap af, dan gaat er minder koeling verloren. Wil je weten hoe je een goede plek kiest voor de binnen- en buitenunit? Lees dan hoe je de juiste plek voor je airco kiest.

Kun je er straks nog bij?

Bij het kiezen van een plek wordt vaak niet aan onderhoud gedacht, terwijl je daar later het meeste last van hebt. De filters van een binnenunit moeten regelmatig schoon. In de gebruikershandleiding van de Daikin Stylish staat het advies om de luchtfilters om de twee weken te reinigen. Dat doe je zelf: klep open, filters eruit, afstoffen of uitspoelen, laten drogen en terugzetten.

Hangt de unit aan de wand van de overloop, op een hoogte waar je met een trapje veilig bij kunt, dan is dat een korte klus. Hangt hij boven het trapgat, dan moet je met een ladder op de trap gaan staan. Dat is gevaarlijk, en de kans is groot dat je de filters dan gewoon laat zitten. Een vol filter zorgt voor minder luchtstroom, meer stroomverbruik en na verloop van tijd een muffe geur.

Voor de monteur geldt hetzelfde. Bij de installatie en bij elke onderhoudsbeurt moet hij veilig bij de unit kunnen komen, ook om de verdamper te reinigen. Boven een trapgat is daar vaak een trapgatsteiger of een werkplatform over de trap voor nodig. Dat kost extra tijd, bij de installatie en elke keer daarna. Vraag bij de offerte dus altijd hoe de monteur bij de unit komt.

Leidingen en condenswater vanaf het trappenhuis

Van de binnenunit lopen twee koudemiddelleidingen en een kabel naar de buitenunit, plus een afvoer die het condenswater naar buiten brengt. Bij het koelen condenseert er vocht op de verdamper, en dat water moet weg. Daikin schrijft voor dat de afvoerslang over de hele lengte afloopt, zonder sifon. Het water loopt dus vanzelf naar buiten.

Op een overloop is dat niet altijd eenvoudig. Het trappenhuis ligt vaak midden in de woning, zonder buitenmuur in de buurt. De leidingen moeten dan over een flinke afstand door of langs de overloop naar de gevel. Dat kan in een opbouwkoker of weggewerkt in een koof, maar het is meer werk dan bij een slaapkamer aan de voorgevel. Lukt het niet om de afvoer genoeg afschot te geven, dan is een klein condenspompje nodig.

Juist boven een trap wil je geen lekkage. Een verstopte of verkeerd aangelegde afvoer laat water langs de muur lopen, en boven een trap drupt dat op de treden. Een natte traptrede is glad. Laat de afvoer dus zorgvuldig aanleggen en bij elke onderhoudsbeurt doorblazen.

Geluid in een trappenhuis

Moderne binnenunits zijn stil, zeker in de nachtstand. Toch klinkt dezelfde unit in een trappenhuis vaak luider dan in een slaapkamer. Een trappenhuis heeft harde wanden en een harde trap, en er is weinig dat geluid dempt, zoals gordijnen of een bed. Het geluid van de ventilator draagt daardoor verder, en omdat de slaapkamerdeuren open moeten, hoor je het ook vanuit bed.

Voor de meeste mensen is het ruisen van een binnenunit op lage stand geen probleem. Ben je gevoelig voor geluid, vraag dan naar het geluidsniveau in de laagste stand en of het toestel een nachtstand heeft. En hang de unit liever niet recht tegenover de slaapkamerdeur van een kind dat licht slaapt.

Het alternatief: een binnenunit per kamer

Wil je de slaapkamers echt koel krijgen, ook met de deuren dicht, dan is een binnenunit per kamer de betrouwbaarste oplossing. Met een multisplit sluit je meerdere binnenunits aan op één buitenunit. Je stelt per kamer de temperatuur in, de sensor meet in de kamer waar je slaapt, en je koelt alleen de kamers die je gebruikt.

Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Veel mensen beginnen met de grote slaapkamer en de kamer die de meeste zon krijgt, en laten de overloop verder met rust. Een kamer die bijna nooit warm wordt, heeft geen eigen unit nodig. Wat voor jouw woning de beste verdeling is, hangt af van de ligging ten opzichte van de zon, de isolatie en hoe je de kamers gebruikt.

Een unit in het trapgat en een multisplit hoeven elkaar ook niet uit te sluiten. Wie nu met één unit op de overloop begint, kan een buitenunit kiezen waarop later een tweede of derde binnenunit kan worden aangesloten. Bekijk op onze pagina over een airco laten installeren welke systemen we plaatsen.

Veelgestelde vragen

Is het een goed idee om een airco boven het trapgat te plaatsen?

Dat hangt af van je woning en wat je ervan verwacht. Voor verwarmen en voor wat extra verkoeling op een overloop met slaapkamers eromheen kan het goed werken. Wil je tijdens een hittegolf koele slaapkamers met de deuren dicht, dan valt het meestal tegen, omdat de koude lucht de trap afzakt en de sensor op de overloop meet.

Kan één airco meerdere slaapkamers koelen?

Ja, maar alleen als de koele lucht de kamers in kan. De deuren moeten dan openstaan, en de kamers moeten dicht bij de unit liggen. Een kamer aan het eind van een gang of een kamer die veel zon krijgt, blijft vaak warmer. Wil je elke kamer apart regelen, dan is een multisplit met een binnenunit per kamer de betere keuze.

Koelt een airco in het trapgat ook de benedenverdieping?

Een deel van de koude lucht zakt vanzelf naar beneden, dus in de hal en onderaan de trap merk je het wel. Een hele woonkamer koel houden lukt vanaf de bovenverdieping meestal niet. Daarvoor is een aparte unit beneden nodig.

Wat is het verschil tussen een airco op de overloop en in het trapgat?

In de praktijk hangen beide op de bovenverdieping, maar een unit boven het trapgat zelf verliest meer koele lucht naar beneden en is lastiger bereikbaar voor onderhoud. Een unit aan de wand van de overloop, met de luchtstroom richting de slaapkamers, werkt meestal beter.

Hoeveel vermogen heb je nodig voor een airco in het trapgat?

Dat is per woning verschillend. Het hangt af van de oppervlakte van de overloop en de kamers die je mee wilt koelen, de isolatie, de ligging ten opzichte van de zon en of de zolder open is. Een te kleine unit draait continu op vol vermogen zonder dat het koel wordt. Een te grote schakelt steeds aan en uit. Laat het vermogen daarom ter plekke bepalen.

Moet de airco in het trapgat 's nachts aanblijven?

Ja, meestal wel. Omdat één unit een grotere ruimte moet koelen, werkt hij het best als hij al in de loop van de middag of avond aanstaat. Wacht je tot bedtijd, dan heeft de airco te weinig tijd om de kamers af te koelen. Zet hem 's nachts in de nachtstand of op een lage stand, dan blijft het geluid beperkt.

Persoonlijk advies

Weet je niet zeker of een airco in het trapgat bij jouw woning past, of dat je beter per kamer kunt koelen? We komen graag kijken. We letten dan op de indeling van de bovenverdieping, de deuren, de zolder, de ligging ten opzichte van de zon en de route van de leidingen naar buiten. Daarna hoor je van ons wat werkt en wat je ervan mag verwachten. Coolutions werkt in Bergschenhoek, Berkel en Rodenrijs, Zoetermeer en omgeving. Neem contact met ons op voor vrijblijvend advies.

Bronnen

• De kamertemperatuursensor en vochtigheidssensor zitten in de binnenunit. Bron: Daikin, uitgebreide handleiding voor de gebruiker CTXA/FTXA(fabrikantendocumentatie).
• De comfortstand blaast bij koelen langs het plafond en bij verwarmen langs de vloer. Filters om de twee weken reinigen. Bron: Daikin, uitgebreide handleiding voor de gebruiker CTXA/FTXA (fabrikantendocumentatie).
• Binnenunit op minstens 1,8 meter van de vloer, 30 tot 50 mm vrije ruimte, afvoerslang aflopend en zonder sifon. Bron: Daikin, installatiehandleiding CTXA/FTXA (fabrikantendocumentatie).
• Met de I Feel-functie meet de sensor in de afstandsbediening de temperatuur in plaats van de sensor in de binnenunit. Bron: handleiding AUX-airco-afstandsbediening, handleiding-pdf.nl.